ANADOLU'DA EKONOMİ BULUŞMALARI (AEB) KAMU DESTEĞİ ÇALIŞTAYI ANKET DEĞERLENDİRMESİ
05 Mart 2018

ANADOLU'DA EKONOMİ BULUŞMALARI (AEB)

DEVLET DESTEĞİ ÇALIŞTAYI ANKET DEĞERLENDİRMESİ

Dr. Onur ÇOKGÖR, A. Ülkü ÇOKGÖR, GURU Akademi


Anadolubank öncülüğünde düzenlenen ve Bloomberg HT’nin medya sorumlusu olduğu, Türkiye ve buluşmanın gerçekleştirildiği ilin ekonomisinin nabzının tutulduğu “Anadolu’da Ekonomi Buluşmaları”nda gerçekleştirilen panel dışında, “KOBİ’ler için Devlet Desteği Tabanında Büyüme Yönetimi” isimli birer de çalıştay düzenlenmektedir. Bu çerçevede sırasıyla Denizli, Konya, Gaziantep ve Mersin illerinde çalıştaylar gerçekleştirilmiştir.

Söz konusu çalıştaylarda devlet desteğini temelde niçin kullandığımız, hedefin para mı yoksa büyümek için bir araç mı olduğu, hangi desteklerden faydalanmamız gerektiği, ülkemizde mevcut destek programlarının neler olduğu gibi konular, toplantının gerçekleştirildiği ilde yerleşik KOBİ temsilcilerinin katılımıyla interaktif olarak irdelenmektedir. Bu irdelemenin yanı sıra katılımcılarla birlikte iki farklı anket doldurulmaktadır. Bunlar “İşletme Geliştirme Anketi” ve “KOBİ Destek Anketi”dir.

İşletme geliştirme anketinde, katılımcı KOBİ’lerin büyüme hedefleri doğrultusunda neleri öngördükleri sorgulanırken, KOBİ destek anketinde ise devlet desteklerinden faydalanıp faydalanmadıkları, ülkemizde mevcut destek programları hakkındaki bilgileri, edindikleri yararlar, desteklerden beklentileri vb. hususlar irdelenmiştir. Her dört ilde de katılımcı KOBİ’lerce doldurulan anketler istatistiksel olarak analize tabi tutulmuş ve dört ilin ortalama değerleri bulunmuştur. Ülke genelindeki yaklaşım ve anlayışlara da ışık tutacağı düşünülen bu analiz sonucu elde edilen bulgular aşağıda özetlenmektedir.

Devlet desteklerinden faydalanmak KOBİ’ler için bir haktır ancak diledikleri gibi harcayabilecekleri bir bağış değildir. İşletmeler büyümek için veya temel sıkıntılarından birini gidermek için zaten yapmaları gereken harcamanın veya çabanın bir kısmını devlet desteğinden faydalanarak karşılayabilirler. Bunu yapabilmek için işletmelerin mevcut durum analizlerini çok iyi yapmış olmaları ve sonuçta hedeflerini belirlemiş olmaları gerekmektedir. Buradan yola çıkarak, çalıştay kapsamında doldurulan “İşletme Geliştirme Anketi”, firmaların hedeflerini ne ölçüde belirlediklerini belirlemek ve ardından bu hedefe ulaşmalarını kolaylaştıracak hangi desteğe yönelebileceklerini tespit amacını taşımaktadır.

İşletme geliştirme anketi sonuçları analiz edildiğinde firmaların öncelikli hedeflerinin %69.9 ile mevcut ürün / hizmette iyileştirme düşünmeleri olduğu görülmüştür. Yine öncelikli hedefler olarak %66 yeni müşteriler edinimi, %56.9 mevcut bölge ve müşterilerde derinleşme, %53.2 markalaşma, %52.9 yeni bölgelere girme, %51.1 pazarlama / tanıtım / reklam aktiviteleri, %51 yeni ürün / hizmet, %47.9 dijital pazarlama sıralanmaktadır.

İşletme Geliştirme Anketi Sonuçlarına Göre Firmaların Öncelikli Hedefleri
HedefYüzde
Mevcut Ürün / Hizmette İyileştirme69.9
Yeni Müşteriler Edinimi66
Mevcut Bölge Ve Müşterilerde Derinleşme56.9
Markalaşma53.2
Yeni Bölgelere Girme52.9
Pazarlama / Tanıtım / Reklam Aktiviteleri51.1
Yeni Ürün / Hizmet51
Dijital Pazarlama47.9


Önemli olduğu değerlendirilen ihracat konusunda ise işletmelerin %45’i yeni yurtdışı müşteri edinmeyi planladıkları, %34.2’sinin ise yeni ülkelere ulaşmayı planladığı görülmüştür. Ancak ihracat odaklı yeni ürün / hizmet planı %26’da kalmış ve ihracat birimi oluşturma planı %27.9, ihracat odaklı Pazar araştırması planı ise %31.5 olarak analiz edilmiştir.

İşletme Geliştirme Anketi Sonuçlarına Göre Firmaların İhracat Hedefleri
HedefYüzde
Yurtdışı Müşteri Edinme Planı45
Yeni Ülkelere Ulaşma Planı34.2
İhracat Odaklı Yeni Ürün / Hizmet Planı26
İhracat Birimi Oluşturma Planı27.9
İhracat Odaklı Pazar Araştırması Planı31.5


Yine önemli saptamalar olarak, firmaların %48.5’i satış sonrası hizmette geliştirme düşündüklerini, %40.5’inin tamamlayıcı ürün / hizmette geliştirme planladıklarını, %45 civarında firmaların depo teknolojisi geliştirmeyi ve stok yönetimini etkinleştirmeyi düşündüklerini ifade ettikleri istatistiki olarak hesaplanmıştır.

İşletme Geliştirme Anketi Sonuçlarına Göre Firmaların İhracat Hedefleri
HedefYüzde
Satış Sonrası Hizmette Geliştirme Düşüncesi48.5
Tamamlayıcı Ürün / Hizmette Geliştirme Planı40.5
Depo Teknolojisi Geliştirme Ve Stok Yönetimini Etkinleştirme Düşüncesi45


Teknoloji geliştirme açısından bakıldığında ise yeni ürün / hizmet Ar-Ge’si %38.6’da kalmış, mevcut ürün / hizmet Ür-Ge’sinde bu oran %28.7’ye düşmüştür. Üründe verimlilik arttırıcı teknoloji gelişimi hedefi %32.3, satışta verimlilik arttırıcı teknoloji gelişimi hedefi ise %33.5 olarak görülmektedir. Bununla birlikte firmaların %41.5’i üretim sisteminde kapasite artırımı planladıklarını, %39.7’si ise verimlilik geliştirmeyi hedeflediklerini ifade etmektedir.

Bir diğer saptama olarak, firmaların %35.8’inin tedarik planlamasında etkinlik arttırmayı planladıkları görülmektedir.

İşletme Geliştirme Anketi Sonuçlarına Göre Firmaların Teknoloji Geliştirme Hedefleri
HedefYüzde
Yeni Ürün / Hizmet Ar-Ge’si38.6
Mevcut Ürün / Hizmet Ür-Ge’si28.7
Üründe Verimlilik Arttırıcı Teknoloji Gelişimi32.3
Satışta Verimlilik Arttırıcı Teknoloji Gelişimi33.5
Üretim Sisteminde Kapasite Artırımı41.5
Verimlilik Geliştirme39.7
Tedarik Planlamasında Etkinlik Arttırma35.8


Anket çalışmasının çarpıcı bulgularından birisi, firmaların %53.8’inin işletme sermayesi ihtiyacı olduğudur. Benzer şekilde işletmelerin %49.3’ü sabit yatırım ihtiyacı olduğunu da ifade etmiştir. Buna karşılık finansman yönetim sistemi geliştirme planı %32.8 ve finansman yöneticisi istihdamı düşüncesi ise %28.1’de kalmıştır.

İşletme Geliştirme Anketi Sonuçlarına Göre Firmaların Finans Hedefleri ve Saptamalar
HedefYüzde
İşletme Sermayesi İhtiyacı Olan Firmalar53.8
Sabit Yatırım İhtiyacı Olan Firmalar49.3
Finansman Yönetim Sistemi Geliştirme Planı32.8
Finansman Yöneticisi İstihdamı Düşüncesi28.1


Çalıştaylarda işletme geliştirme anketinin tamamlanmasının ardından KOBİ destek anketine geçilmiştir. Anket sonuçlarının analizi, ülkemizdeki kamu desteği gerçeğini ortaya koyan çarpıcı sonuçlar göstermektedir.

Ankete katılan işletmelerin %64.4’ü devlet desteklerinden faydalandıklarını ifade etmiş olup faydalanmayan işletmelerin yüzdesi %27.4’tür. Ancak, Kredi Garanti Fonu (KGF) destekleri hariç tutulduğunda bu yüzde tersine dönmektedir. Yani KGF hariç devlet desteği kullanım oranı %35’ler seviyesindedir.

KOBİ Destek Anketi Sonuçları
SaptamaYüzde
Devlet Desteklerinden Faydalanan Firmalar64.4
Devlet Desteklerinden Faydalanmayan Firmalar27.4
KGF Hariç Devlet Desteği Kullanım Oranı35


Anket kapsamında, destek kullanan işletmelere devlet desteklerinden kaç kez faydalandıkları sorulmuştur. Verilen yanıtlara göre bir kez %24.9, iki kez %7.9, üç kez %7.2, dört kez %12, beş veya üstü %14.6 olarak hesaplanmıştır. Bu yanıtların irdelenmesinden de anlaşılacağı gibi ilk kullanımdan sonra bir çekingenlik olduğu ancak dört kullanımdan sonra destekten faydalanma oranının artma eğiliminde olduğu görülmektedir.

KOBİ Destek Anketi Sonuçları
Destek Kullanan İşletmelere Devlet Desteklerinden Kaç Kez Faydalandıkları Sorulmuştur.Yüzde
Bir Kez24.9
İki Kez7.9
Üç Kez7.2
Dört Kez12
Beş veya Üstü14.6


En sıklıkla kullanılan destekler olarak KGF (açık ara lider), KOSGEB Fuar desteği, KOSGEB Nitelikli Eleman Desteği, İŞKUR İşbaşı Eğitim Desteği, Eximbank kredileri olarak görülmektedir. Diğer destekler daha düşük yüzdelerde sıralanmaktadır.

KOBİ Destek Anketi Sonuçları
En Sıklıkla Kullanılan Destekler (Yukarıdan Aşağıya Doğru Sıklık Azalmaktadır.)
KGF
KOSGEB Fuar desteği
KOSGEB Nitelikli Eleman Desteği
İŞKUR İşbaşı Eğitim Desteği
Eximbank kredileri
Diğer destekler


Ankete katılan işletmelerce kullanılan desteklerin hangi amaçla kullanıldığı (Destek Tema’sı) yüzdelerine göre sıralandığında %23.3 ile Kredi Garantisi ilk sırayı almaktadır. Bunu %19.2 ile Sermaye / Kredi, % 16.4 Yatırım, %10.9 Yurtiçi Pazarlama / Fuar / Tanıtım, %7.7 Ar-Ge ve İnovasyon, %6.3 Eğitim / Danışmanlık, %4.4 KOBİ Genel Destek, %3.7 Uluslararasılaşma ve %0.5 İşbirliği / Kümelenme takip etmektedir.

KOBİ Destek Anketi Sonuçları
Ankete Katılan İşletmelerce Kullanılan Desteklerin Hangi Amaçla Kullanıldığı (Destek Tema’sı)Yüzde
Kredi Garantisi23.3
Sermaye / Kredi19.2
Yatırım16.4
Yurtiçi Pazarlama / Fuar / Tanıtım10.9
Ar-Ge ve İnovasyon7.7
Eğitim / Danışmanlık6.3
KOBİ Genel Destek4.4
Uluslararasılaşma3.7
İşbirliği / Kümelenme0.5


Desteklerin kullanım amacı yüzdeleri incelendiğinde başta yer alan yaklaşık %50 desteğin hibe destekler olmadığı görülmektedir. Bu çerçevede özellikle hibe nitelikli devlet desteklerinin KOBİ’lerce yeterince bilinmediği ve/veya başvuru güçlüğü vb. gerekçelerle uzak durulduğu anlaşılmaktadır.

Bu çerçevede yine anket sonuçlarının analizinde işletmelerin yaklaşık %50’sinin kamu desteklerine başvuru sürecinde zorlandığı, yaklaşık %60’ının başvuru sürecinde danışman yardımı almadığı, danışman yardımı alanlardan yaklaşık %50’sinin danışman yardımından beklediği yararı görmediği ifade edilmiştir.

Bütün bu verilere rağmen, kamu desteklerinden yararlanan işletmelerin %77.1’i desteklerden bekledikleri yararı gördüğünü belirtmiştir.

KOBİ Destek Anketi Sonuçları
Başvuru SüreçleriYüzde
Kamu Desteklerine Başvuru Sürecinde Zorlanan Firmalar50
Başvuru Sürecinde Danışman Yardımı Almayan Firmalar60
Danışman Yardımından Beklediği Yararı Görmeyen Firmalar50
Desteklerden Bekledikleri Yararı Gördüler mi?Yüzde
Evet77.1
Hayır9.4
Çekimser / Belirsiz13.5


Bu firmalara desteklerin ne faydası oldu diye sorulduğunda, firmaların %33.9’u ciro artışı, %29.8’i kapasite artışı, %21.1’i yeni Pazar, %16.6’sı verimlilik artışı, %13.4’ü ürün maliyetlerinde azalma, %12.5’i altyapı geliştirme, %10.9’u yeni ürün, %10.7’si personel eğitimi, %4.2’si patent / faydalı model ve %5.3’ü diğer cevaplarını vermiştir.

KOBİ Destek Anketi Sonuçları
Desteklerden Faydalanan İşletmelere Desteklerin Ne Faydası Oldu Diye Sorulmuştur.Yüzde
Ciro Artış33.9
Kapasite Artışı29.8
Yeni Pazar21.1
Verimlilik Artışı16.6
Ürün Maliyetlerinde Azalma13.4
Altyapı Geliştirme12.5
Yeni Ürün10.9
Personel Eğitimi10.7
Patent / Faydalı Model4.2
Diğer5.3


Yine çarpıcı cevapların alındığı diğer bir soru da Kamu desteklerinden FAYDALANMAMA nedenleri olmuştur. Anket dolduran ve kamu desteklerinden faydalanmayan işletmelerin %46.2’si destek programları hakkında bilgileri olmadığını ifade etmiştir ki bu oldukça düşündürücüdür. Bu soru çerçevesinde gelen yanıtlara göre firmaların %29’u başvuru sürecini zor bulduğunu, %20.1’i destek ile uğraşacak elemanının olmadığını, %16’sı istediği gibi bir destek programının olmadığını, %12.7’si destek ile uğraşacak vaktinin olmadığını, %11.8’inin destek almak için ne yapacağını bilmediğini, %7.1’i desteğe ihtiyacı olmadığını ifade etmiştir.

KOBİ Destek Anketi Sonuçları
Kamu Desteklerinden FAYDALANMAMA NedenleriYüzde
Destek Programları Hakkında Bilgileri Olmadığı46.2
Başvuru Sürecini Zor Bulduğu29
Destek İle Uğraşacak Elemanın Olmadığı20.1
İstediği Gibi Bir Destek Programının Olmadığı16
Destek İle Uğraşacak Vaktinin Olmadığı12.7
Destek Almak İçin Ne Yapacağını Bilmediği11.8
Desteğe İhtiyacı Olmadığı7.1


Tüm bu soruların ardından sorulan sorularda işletmelerin %77.9’u kamu desteklerini faydalı bulduğu (%1.25 faydasız, geri kalanı çekimser) ve %81’inin ise kamu desteklerinden faydalanmak istediğini (geri kalanı çekimser, faydalanmak istemiyorum diyen yok) belirtilmiştir.

KOBİ Destek Anketi Sonuçları
Son DeğerlendirmeYüzde
Kamu Desteklerini Faydalı Bulan77.9
Kamu Desteklerini Faydasız Bulan1.25
Kamu Desteklerinin Faydası Konusunda Çekimser20.85
Kamu Desteklerinden Faydalanmak İsteyenler81
Kamu Desteklerinden Faydalanmak İstemeyenler-
Kamu Desteklerinden Faydalanma Konusunda Çekimserler19


Tüm bu anket verileri, analiz ve değerlendirmeler sonucu devlet desteği mekanizmalarının KOBİ’lere yeterince ve etkin olarak anlatılması gerektiği açıktır. Bu çerçevede Anadolubank’ın öncülüğünde gerçekleştirilen “Anadolu’da Ekonomi Buluşmaları” ve bu buluşmalar bünyesinde yer alan Kamu Desteği Çalıştayı, bilinçlendirme ve bilgilendirme misyonu ile faaliyetlerine devam edecektir.

23.02.2018
Dr. Onur ÇOKGÖR ve A. Ülkü ÇOKGÖR

Kobi Gurusu Öner