DIŞ TİCARET, TİCARET, ESNAF ve KOOPERATİFLERE İLİŞKİN GEÇİCİ İDARİ VERİLER
12 Temmuz 2019

DIŞ TİCARET İSTATİSTİKLERİNDE UYGULANAN SİSTEMLER

Tüm dünyada dış ticaret istatistikleri iki ana kategoride yayımlanmaktadır: “Genel Ticaret Sistemi (GTS)” ve “Özel Ticaret Sistemi (ÖTS)”. Genel Ticaret Sistemi’nde (GTS), Gümrük alanlarına ve serbest bölgelere giren ve çıkan mallar da dış ticaret verisinde yer almaktadır. Özel Ticaret Sistemi’nde (ÖTS) ise gümrük sınırı esas alınmaktadır. Bu tanıma göre serbest bölgeler ve gümrük antrepoları gümrük sınırı dışında yer almaktadır.
Dünya örneklerine bakıldığında; GTS kullanımının ÖTS’ye nazaran daha yaygın olduğu görülmektedir. Türkiye’nin de dâhil olduğu 74 ülke ÖTS ile dış ticaret verilerini açıklamaktadır. AB ülkeleri genellikle ÖTS’yi tercih ederken, İngiltere başta olmak üzere bazı AB ülkeleri ile beraber, ABD, ÇHC, Kanada, Japonya, Rusya, G. Kore ve Hindistan gibi toplam 117 ülke ise GTS’yi kullanmaktadır. Fransa ve İtalya ise ÖTS’yi benimsemektedir.
Ülkelerin çoğu tek bir sisteme göre veri yayımlamakla birlikte, her 2 sisteme göre de veri üretilebilmektedir. Ülkemiz Merkez Bankası da Ödemeler Dengesi hesaplarında GTS’yi kullanmaktadır. 2019 yılı itibariyle, dış ticaret istatistikleri hem Genel Ticaret Sistemine göre, hem de Özel Ticaret Sistemine göre analiz edilerek açıklanmaktadır. 2019 yılı Haziran ayına ilişkin dış ticaret verileri Bakanlığımız idari kayıtlarından, diğer dönemlere ilişkin veriler ise Bakanlığımız ve TÜİK ile ortaklaşa hazırlanarak TÜİK tarafından kamuoyu ile paylaşılan resmi dış ticaret verilerinden derlenerek hazırlanmıştır. Diğer taraftan, GTS ve ÖTS kapsamındaki Resmi Dış Ticaret İstatistikleri, her ayın son iş günü TÜİK’ in resmi internet sayfasından kamuoyuna duyurulmaktadır.

I. DIŞ TİCARET VERİLERİ

I.I.A. GTS Kapsamında Genel İhracat ve İthalat

Mayıs ayında ihracatımız GTS’ye göre % 11,4 artışla 16 milyar 803 milyon Dolarlık Cumhuriyet tarihi rekoru kırdıktan sonra, Haziran ayında beklendiği üzere uzun Ramazan Bayramı tatilinden etkilenmiştir. Nitekim, 2019 yılında, 1-9 Haziran tarihleri arasının bayram tatili olması nedeniyle, GTS’ye göre Haziran ayı ihracatımız geçen yılın aynı dönemine göre 3 milyar 790 milyon Dolar geride başlamıştır. Buna karşılık, uzun bayram tatilinin ihracat rakamlarındaki beklenen olumsuz etkisi, bayram sonrası ihracatımızdaki hızlı artış ile süratle kapanmıştır. Nitekim, Haziran ayının son 21 gününde oran olarak %19,6, değer olarak da 1 milyar 766 milyon Dolar ihracat artışı ile bu fark 2 milyar 24 milyon dolara inmiş ve Haziran ayı ihracatımız GTS’ye göre 11 milyar 597 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.
Küresel ekonomide, özellikle de en önemli ihracat pazarımız olan Euro Bölgesi büyüme beklentilerinde aşağı yönlü revizyonlar olmasına rağmen, ihracatımız yılın ilk yarısında Cumhuriyet tarihi rekoru kırmıştır. Nitekim, 2019 yılının ilk 6 ayında ihracatımız %2,18 artışla 88,2 milyar Dolara ulaşmıştır. Bu rakam aynı zamanda Cumhuriyet tarihimizin en yüksek ilk 6 aylık ihracat rakamıdır. 2019 yılı geri kalanında da ihracatın olumlu performansının devam etmesi beklenmektedir.

GTS kapsamında İhracat son 12 aylık dönemde ise % 5,10 oranında artış ile 178 milyar 742 milyon dolar, ithalat ise % 20,01 oranında azalış ile 205 milyar 91 milyon dolar olmuştur.
Dış ticaret hacmi ise yine son 12 aylık dönemde % 10,00 oranında azalarak 383 milyar 833 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.
İhracatın ithalatı karşılama oranı ise % 87,15 olmuştur. Haziran ayında, ithalat ise % 22,81 oranında azalmıştır.
Dış ticaret açığı ise, 2018 yılı Haziran ayındaki 5 milyar 923 milyon dolar seviyesinden, % 41,10 oranında azalarak 3 milyar 489 milyon dolara gerilemiştir.
İhracatın ithalatı karşılama oranı 2018 yılı Haziran ayında % 69,69 iken, 2019 yılı Haziran ayında % 76,87 olarak gerçekleşmiştir.

I.I.B. GTS Kapsamında Geniş Ekonomik Grupların (GEG) Sınıflamasına Göre İhracat ve İthalat

En fazla ihracat “Ham madde (Ara mallar)” grubundan yapılmıştır. 2019 yılı Haziran ayında Geniş Ekonomik Grupların sınıflamasına göre ihracat incelendiğinde; en çok ihracat “Ham madde (Ara mallar)” (5 milyar 545 milyon dolar) grubunda yapılırken, bu grubu sırasıyla “Tüketim malları” (4 milyar 510 milyon dolar) ve “Yatırım (Sermaye) malları” (1 milyar 465 milyon dolar) grupları takip etmiştir.
En fazla ithalat “Ham madde (Ara mallar)” grubundan yapılmıştır. 2019 yılı Haziran ayında Geniş Ekonomik Grupların sınıflamasına göre ithalat incelendiğinde; en çok ithalat “Ham madde (Ara mallar)” (11 milyar 548 milyon dolar) grubunda yapılırken, bu grubu sırasıyla “Yatırım (Sermaye) malları” (1 milyar 883 milyon dolar) ve “Tüketim malları” (1 milyar 613 milyon dolar) grupları takip etmiştir.

I.I.C. GTS Kapsamında Fasıllara Göre İhracat ve İthalat

GTS’ye göre en fazla ihracat yapılan fasıl “Motorlu Kara Taşıtları” olmuştur. 2019 yılı Haziran ayında en çok ihraç edilen “Motorlu kara taşıtları, traktörler, bisikletler, motosikletler, diğer kara taşıtları” faslını (1 milyar 910 milyon dolar), “Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar ve aletler, nükleer reaktörler” (1 milyar 118 milyon dolar) ve “Demir ve çelik” (684 milyon dolar) ihracatı takip etmiştir.
GTS’ye göre en fazla ithalat yapılan fasıl “Mineral Yakıtlar” olmuştur. 2019 yılı Haziran ayında en çok ithal edilen “Mineral yakıtlar, mineral yağlar ve bunların damıtılmasından elde edilen ürünler” faslını (2 milyar 872 milyon dolar), “Kazanlar, makinalar, mekanik cihazlar ve aletler, nükleer reaktörler” (1 milyar 664 milyon dolar) ve “Demir ve çelik” (1 milyar 127 milyon dolar) ithalatı takip etmiştir.

I.I.D. GTS Kapsamında Ülkelere Göre İhracat ve İthalat

GTS’ye göre en fazla ihracat yapılan ülkeler sırasıyla Almanya, İngiltere ve Fransa olmuştur.
2019 yılı Haziran ayında en fazla ihracat yapılan ülke Almanya (1 milyar 152 milyon dolar) olurken, bu ülkeyi sırasıyla İngiltere (711 milyon dolar) ve Fransa (657 milyon dolar) izlemektedir.
GTS’ye göre en fazla ithalat yapılan ülkeler sırasıyla Rusya Federasyonu, Çin ve Almanya olmuştur. 2019 yılı Haziran ayında en fazla ithalat yapılan ülke Rusya Federasyonu (1 milyar 581 milyon dolar) olurken, bu ülkeyi sırasıyla Çin (1 milyar 351 milyon dolar) ve Almanya (1 milyar 330 milyon dolar) izlemektedir.

I.I.E. GTS Kapsamında Taşıma Şekillerine Göre İhracat ve İthalat

GTS’ye göre 2019 yılı Haziran ayında dış ticarette en çok kullanılan taşıma şekli Deniz Yolu taşımacılığı olmuştur. 2019 yılı Haziran ayında gerçekleştirilen ihracatın taşıma şekillerine bakıldığında en çok ihracat “Deniz Yolu” (6 milyar 974 milyon dolar) ile yapılırken, bu taşıma şeklini sırasıyla “Kara Yolu” (3 milyar 506 milyon dolar) ve “Hava Yolu” ulaşımı (961 milyon dolar) izlemektedir.
GTS’ye göre 2019 yılı Haziran ayında gerçekleştirilen ithalatın taşıma şekillerine bakıldığında ise, en çok ithalat “Deniz Yolu” (9 milyar 728 milyon dolar) ile yapılırken, bu taşıma şeklini sırasıyla “Kara Yolu” ulaşımı (2 milyar 608 milyon dolar) ve “Hava Yolu” (1 milyar 770 milyon dolar) izlemektedir.

Kaynak: ticaret.gov.tr
Yazar: Guru Akademi Araştırma Ekibi

Kategoriler

Kobi Gurusu Öner