DIŞ TİCARETTE TESLİM ŞEKİLLERİ VE INCOTERMS 2010 - I
30 Ocak 2018

Uluslararası ticarete taraf olan firmalar çoğunlukla birbirlerini tanımayabilirler. Mallar, ülkeler ve kıtalar arası taşınmakta, bu taşımalar sırasında mallarla ilgili olarak çeşitli risk ve maliyetler ortaya çıkmaktadır. Bu risk ve maliyetlerin ihracatçıya mı yoksa ithalatçıya mı ait olacağının taraflar arasındaki görüşmeler sırasında tespit edilmesi ve ticari sözleşmelerin buna göre yapılması gerekmektedir. Örneğin, taşımanın kimin tarafından organize edileceği, taşıma bedelinin kim tarafından ödeneceği, taşıma sırasında malların hasara uğraması, kaybolması, çalınması gibi risklere karşı hangi tarafın tedbir alacağı, alıcının ödediği mal bedelinin neleri içerip neleri içermediği hususlarının baştan yazılı olarak bir sözleşmeye bağlanması gerekmektedir.

Milletlerarası Ticaret Odasınca (MTO) hazırlanan INCOTERMS®'in amacı, dış ticarette en yaygın kullanılan terimlerin yorumu için geçerli olmak üzere, bir dizi uluslararası kural oluşturarak terimlerin ülkelere göre farklı biçimlerde yorumlanmasından kaynaklanan belirsizlikleri ortadan kaldırmak veya en azından büyük ölçüde azaltmaktır.

Alıcı ve satıcının INCOTERMS®'lerden birine özel olarak atıfta bulunmaları halinde, her iki taraf kendi payına düşen yükümlülüğü yalın ve kesin biçimde bilmiş olacaktır. Böylelikle herhangi bir farklı yorumlama, yanlış anlama veya uyuşmazlık olasılığı ortadan kaldırılacaktır.

INCOTERMS® kanun ya da kanun gücünde bir düzenleme değildir. Bu nedenle yeni çıkartılan bir INCOTERMS® önceki INCOTERMS®’leri yürürlükten kaldırmamaktadır. Dolayısı ile 1936'dan itibaren olan bütün INCOTERMS®'ler hala yürürlüktedir. Tek yapılması gereken hangi INCOTERMS® 'e atıfta bulunulmuşsa, bunun açıkça belirtilmesidir.

INCOTERMS® 'ler ticari örf ve adetten ortaya çıkan, tamamen yazılı olmayan, tacirler arasında yerleşmiş ve uygulana uygulana benimsenmiş ve uyulmasının zorunlu olduğu hakkında o grup içinde bir kanı uyanmış uygulamaların kaleme dökülmüş şeklidir.

Ticaret ve teknoloji geliştikçe, INCOTERMS® 'ler de gelişmektedir. Kullanılan terimlerin anlaşılır, kolay kullanılır ve rahat benimsenir olması isteyen iş dünyasına hizmet etmek ve çağın ticari uygulamalarına uyum sağlama amacındaki MTO INCOTERMS® 'leri belirli aralıklarla revize etmektedir.

INCOTERMS®, uluslararası kabul görmesine karşın, mucizevî bir metin değildir ve her türlü soruna çözüm getirmekten uzaktır. Bu nedenle, INCOTERMS® en çok sorun yaşanan konulara çözümler getirmektedir. Bazı konular bilinçli olarak INCOTERMS® 'in kapsamı dışında bırakılmıştır.

INCOTERMS® aşağıdaki ana konulara cevap vermektedir:

1. Malların Teslimi

Teslim şekilleri her dış ticaret işleminde yer alan ve kendiliğinden uygulanan bir kurallar sistemi değildir. Bu nedenle, INCOTERMS® her zaman bir alım satım sözleşmesine bağlı olarak yürürlüğe girer. Tarafların bu terimlerin uygulanması konusunda anlaşmaları ve INCOTERMS® 2010’a atıfta bulunulması suretiyle ifade etmeleri gereklidir.

Satış sözleşmesinde malların nasıl ve nerede teslim edileceğini öngören bir ticari kısaltma kullanılıyorsa ve INCOTERMS®’e atıfta bulunulmuşsa, INCOTERMS® ancak bu kayıt ve şartla uygulamaya girer. Tek başına FOB veya CIF gibi bir kısaltma kullanmak yeterli değildir. Bir teslim şekli INCOTERMS® 2010’ e göre şöyle ifade edilmelidir.

FOB Aliağa Port, İzmir, Turkey, INCOTERMS® 2010

Teslimin iki anlamı vardır: Birincisi fiilen malları teslim etmek, diğeri de bu fiili duruma bağlanan hukuki sonuçlardır. INCOTERMS® burada da her konuya çözüm getirmemektedir. Sadece “taşıyana teslim etmekle ya da kendi iş yerinde malları alıcının emrine amade tutmak ile teslim borcunu yerine getirmiş olur” denilmektedir.

Malların teslimi her terimin INCOTERMS®2010 Broşürünün A4 maddesinde düzenlenmiştir.

2. Hasarın Geçişi

Uluslararası ticarete konu malların taşınması sırasında meydana gelecek kaybolma ya da hasara ilişkin rizikonun birisi tarafından üstlenilmesi gerekmektedir. Bu rizikonun kime ait olduğuna ilişkin hususlar INCOTERMS® 2010 broşürünün A5 maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre, kural olarak satıcı malları teslim yükümlülüğünü yerine getirdiğinde kayıp ve hasar riskleri alıcıya geçer.

3. Masrafların Paylaşımı

Uluslararası ticarette yükleme limanına kadar olan masraflar, yükleme masrafları, boşaltma masrafları, nihai varma noktasına kadar olan masraflar, belgelere ilişkin masraflar, sigorta masrafları vb. çok çeşitli masraf kalemleri vardır. Bu masrafların taraflar arasında nasıl paylaşılacağına ilişkin konular INCOTERMS® ’in A6 – B6 maddelerinde düzenlenmiştir..

Kural olarak:

 Malların alıcıya veya taşıyıcıya teslimi anına kadar olan bütün masraflar satıcıya, bundan sonrakiler ise alıcıya aittir.
 Taşıma satıcı tarafından düzenleniyorsa (CIP, CIF, CFR, CPT), taşımaya ilişkin masraflar satıcıya aittir. Taşıma alıcı tarafından düzenleniyorsa (FCA, FAS, FOB), taşımaya ilişkin masraflar alıcıya aittir.
 Teslime ilişkin masraflar (sayma, dökme, istifleme, ayırt etme, paketleme, vs.) satıcıya aittir.
 Bazı hallerde, teslimin yapılabilmesi, malların gümrüklenmesine bağlıdır. Bu gibi durumlarda hem ihracat işlemlerinde geçerli vergi, resim ve harçlar, hem de bunları sağlayacak belgelerin (gümrük çıkış beyannamesi, vs.) masrafları satıcıya aittir.

Aşağıda belirtilen konular INCOTERMS®'de düzenlenmemiştir:

1. Ödeme ve ödeme yöntemleri

Tarafların satış sözleşmelerini yaparlarken, MTO'nun genel kabul gören Akreditiflere İlişkin Birörnek Usuller ve Uygulama 2007 Versiyonu, ICC Yayın No. 600 ve Tahsiller için Yeknesak Kurallar ICC Yayın No. 522 yayınlarından yararlanılması, bu kurallara atıfta bulunulması, belli bir rahatlık sağlayacaktır.

2. Mülkiyetin geçişi

Mülkiyetin geçişi konusunda ülkelerin hukuk sistemleri arasında çok büyük farklılıklar bulunmasından dolayı bu hususta ortak bir paydada buluşmak mümkün olmamıştır. Bu nedenle mülkiyet ve mülkiyete ilişkin tüm konular INCOTERMS®'in dışında bırakılmıştır.

3. Taşıma

Taşımaya ilişkin tüm sorunlar, taşımayı üstlenen tarafla taşıyıcı arasındadır.

4. Sigorta:

Sigorta konusu sadece taşımacılıkta değil aynı zamanda INCOTERMS® klozlar içerisinde de çok önemli bir yer tutar. Ne yazık ki bazı yanlış anlamalar/yorumlamalar sonucu ihracatçılarımız ve ithalatçılarımız bu konuda mağduriyetle karşılaşmaktadır. Bu tür mağduriyetler daha ziyade ICC’nin resmi INCOTERMS® metninin yanlış yorumlanmasından kaynaklanmaktadır.

Toplam 11 adet terim içerisinde sadece CIF ve CIP klozlarında sigorta (insurance) ifadesi geçmekte, diğerlerinde geçmemektedir. Bunlar dışındaki terimlere ilişkin olarak resmi metne bakıldığında “no obligation” ifadesi kullanılmıştır. Bu ifade “tarafların birbirlerine karşı yükümlülüğünün bulunmadığı anlamını taşır ve süreç içerisindeki risklerin aynen devam ettiği malumdur. O nedenle, mağduriyete mahal vermemek için, kural olarak riski kim yükleniyorsa sigortayı o yaptırmalıdır.

5. Sözleşmeye Uyulmaması ("Breach of Contract"):

İhracatçının mal bedelini alamaması, ithalatçının malları teslim etmemesi veya zamanında teslim etmemesi gibi sözleşmeye aykırılık durumları, uygulanacak hukuka ve satım sözleşmesinin özelliklerine göre çok farklılık göstermektedir.

INCOTERMS® sözleşmeye uyulmaması ile ilgilenmemektedir. Tarafların satım sözleşmelerinde Viyana Satım Sözleşmesi şartlarına ilişkin bir atıf yapmaları halinde, milli hukuklardan doğabilecek karışıklıklar önlenmiş olacaktır.

INCOTERMS®, malın kalitesine ilişkin sorunlarla da ilgilenmez. Örneğin, alıcı 3 numaralı buğday istedi ama satıcı 2 numaralı buğday gönderdi ise bu bir ayıp meselesidir ve satım sözleşmesinde çözümlenmesi gerekmektedir.

6. Mücbir sebepler

Tarafların satım sözleşmesinden doğan hak ve borçlarını yerine getirmesine mani olan haller mücbir sebepleri oluşturur. Örneğin limanda grev olması, hükümetin ihraç yasağı koyması, deprem olması ve limanın yıkılması, limanın buz tutması, savaş çıkması, işgal olması, vs.

7. Cezai şartlar

Satım sözleşmesine aykırı olarak yapılanların cezası için konulan hükümlerdir. Bunlar da satım sözleşmesinin içine konulmalıdır.

8) Uyuşmazlıkların çözümü

Bir uyuşmazlık halinde, çözümün nasıl yapılacağı konusu çok önemlidir. Dolayısıyla, sözleşmelerde tahkim ya da bir mahkemenin yetkisine ilişkin maddeler mutlaka yer almalıdır.

Özetleyecek olursak, teslim şekilleri satış sözleşmelerinin en önemli kısmını oluşturur. İleride sorun yaşamamak için sözleşmelerinizde doğru INCOTERMS®’i mutlaka belirtiniz. Örneğin, Konteynır ile yapılan taşımacılıkta FCA veya CIP gibi "tüm taşıma türlerini kapsayan kurallar” yerine FOB veya CIF gibi “deniz ve iç su taşımalarına özgü kurallar” kullanılması halinde ihracatçı gereksiz risklerle karşı karşıya gelebilir.

Daha sonraki yazılarımızda INCOTERMS® 2010 kapsamındaki on bir teslim şeklini ayrı ayrı inceleyeceğimizi belirtir, bu vesile ile değerli www.kobigurusu.com  okuyucularına saygılarımı sunarım.

Tahir KARA

Kategoriler

Kobi Gurusu Öner