Döviz Kredilerinde Yeni Dönem
27 Nisan 2018
/
Tahir KARA

Reel sektörün döviz kurlarındaki dalgalanmalara karşı kırılganlıklarının önlenmesi ve kur riskine yönelik sağlıklı bir mekanizma kurulması için Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Kararın 17. maddesinde düzenlenme yapıldı. 25 Ocak 2018 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan Bakanlar Kurulu Kararı 2 Mayıs 2018’de yürürlüğe girecek.

Yapılan değişiklikler analiz edildiğinde, kamu otoritesinin döviz borçlanmasını, döviz cinsinden geliri olan veya olması muhtemel olan firmalar ile döviz risklerini yönetebilecek büyüklükte olan firmaların yapmasını istediği ve amaçladığı anlaşılıyor.

Karar ile getirilen en önemli değişiklik dövize endeksli kredilerin (DEK) yasaklanması oldu. Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt içi ve yurt dışından kullanabilecekleri döviz kredilerine ilişkin yeni sınırlamalar getirildi. Firmalarca daha önce yurt dışından serbestçe döviz cinsinden yapılan borçlanmalar belirli kurallara bağlanırken yurt içinden döviz kredisi teminine kısıtlamalar getirildi. Firmaların YP borçlanmalarına döviz geliri ile orantılı bir tavan konuldu.

Firmaların riskleri her bir ”banka” bazında ayrı ayrı değil ”Risk Merkezi” bazında toplam olarak ve anlık izlenecek. Sisteme bankaların yanı sıra finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketlerinden kullanılan krediler ile yurt dışından temin edilen krediler de dahil edilecek.

Konuyu daha net açıklayabilmek için 32 Sayılı Karar yeni eklenen iki tanım olan “döviz geliri” ve “kredi bakiyesi”nden söz etmemiz gerekecek. Düzenlemede “döviz geliri”, ilgili mevzuat ile belirlenen ihracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlerden elde edilen gelirler” olarak tanımlanırken “kredi bakiyesi” yurt içinden ve yurt dışından temin edilen nakit döviz kredisi borçlarının geri ödemesi yapılmamış toplamı” olarak ifade edilmiştir.

Türkiye'de yerleşik kişiler;

a) Son 3 mali yıla ait döviz gelirlerinin toplamı kadar,
b) Döviz gelirleri yoksa bağlantılarını ve muhtemel döviz gelirlerini tevsik etmeleri kaydıyla, tevsik ettikleri muhtemel döviz gelirleri toplamını kadar,
c) Kredi bakiyesi 15.000.000.- ABD Doları üzeri,
d) 32 sayılı Kararın 17/A-3 maddesinde sayılan istisnalar kapsamında

olmak üzere farklı durumlarda döviz kredi temin edebilecek.

Bu kredilere aracılık eden bankalar düzenlemeye uygunluğunu kontrol etmekle kambiyo mevzuatı açısından yükümlü olacak.

32 Sayılı Kararın 17. Maddesinde döviz kredileri kullanabilecekler döviz gelirleri olanlar ve döviz gelirleri olmayanlar olarak iki başlık altında belirtilmiştir.

a) Döviz Geliri Olan Kişilerin Yurt İçinde Kredi Temin Etmeleri

Türkiye'de yerleşik kişiler, ilgili mevzuat ile belirlenen ihracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlerden elde edilen gelirler toplamı kadar kredi kullanabilecektir.
Son üç mali yılın döviz gelirleri; son üç yıla ait konsolide olmayan finansal tablolar esas alınarak SMMM veya YMM tarafından hazırlanan ve onaylanan bir raporla birlikte Döviz Gelirleri Beyan Formu bankalara ve finansal kuruluşlara ibrazı ile belgelenecek.

Kredi bakiyesinin son üç mali yılın döviz gelirleri toplamını aştığının sonradan tespit edilmesi durumunda yurt içinde bankalardan ve finansal kuruluşlardan (serbest bölge şubeleri dâhil) kullanılan kredilerin aşıma neden olan kısmı, tespitin yapılmasını müteakip on işgünü içerisinde geri çağırılır veya Türk lirası krediye dönüştürülecektir. Bu kredilerle ilgili olarak Hazine Müsteşarlığına bildirimde bulunulacak ve kredinin geri çağırılan veya Türk lirasına dönüştürülen kısmı Risk Merkezine bildirilecektir.

b) Döviz Geliri Olmayan Kişilerin Yurt İçinden Temin Edebilecekleri Döviz Kredileri

Döviz geliri olmayan Türkiye'de yerleşik kişiler yurt içinden döviz kredisi temin edemezler. Ancak, aşağıda sayılan hallerde döviz geliri olması şartı aranmaz:


  • Kamu kurum ve kuruluşları, bankalar ile Türkiye'de yerleşik finansal kiralama şirketleri, faktoring şirketleri ve finansman şirketlerinin kullanacakları döviz kredileri.
  • Kullanım tarihinde kredi bakiyesi 15 milyon ABD doları veya üzerinde olan Türkiye'de yerleşik kişilerce kullanılacak döviz kredileri.
  • Yatırım teşvik belgesi kapsamında dış kredi almaları öngörülen Türkiye'de yerleşik kişiler tarafından kullanılacak döviz kredileri ile 24.12.2007 tarihli ve 2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Mal ve Hizmetlere Uygulanacak Katma Değer Vergisi Oranlarının Tespitine İlişkin Kararın eki (I) sayılı listenin 17 nci sırasında sayılan gümrük tarife istatistik pozisyonlarında yer alan makine ve cihazların (kullanılmış olanları ile aksam, parça, aksesuar ve teferruatları hariç) finansmanı için kullanılacak döviz kredileri.
  • Uluslararası ilana çıkılan yurt içi ihalelere ilişkin faaliyetlerle ilgili olarak ihaleyi kazanan Türkiye'de yerleşik kişilerin veya Savunma Sanayii Müsteşarlığınca onaylanan savunma sanayii projelerini üstlenen Türkiye'de yerleşik kişilerin kullanacakları döviz kredileri.
  • Bankaların Türkiye’deki şubelerinde Teminat olarak bulundurulan döviz ve/veya Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatına (OECD) üye ülkelerin merkezi yönetimleri ile merkez bankalarınca ya da bunların kefaletiyle ihraç edilen yabancı para menkul kıymet tutarını geçmemek üzere Türkiye'de yerleşik kişilere ticari ve mesleki amaçlı kullandıracakları döviz kredileri,
  • Kamu özel işbirliği modeli kapsamında gerçekleştirilecek projeleri yürütmekle görevli olan Türkiye'de yerleşik kişilerin kullanacakları döviz kredileri.
  • İhracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı faaliyetlere ilişkin bağlantılarını ve muhtemel döviz gelirlerini tevsik etmek kaydıyla, son üç malî yılda döviz geliri olmayan Türkiye'de yerleşik kişilerin tevsik ettikleri muhtemel döviz gelirleri toplamını aşmayacak şekilde kullanacakları döviz kredileri,
  • Mal ve Hizmetlere Uygulanacak Katma Değer Vergisi Oranlarının Tespitine İlişkin Kararın eki (I) sayılı listenin 17 nci sırasında sayılan gümrük tarife istatistik pozisyonlarında yer alan makine ve cihazların (kullanılmış olanları ile aksam, parça, aksesuar ve teferruatları hariç) alımına ilişkin döviz üzerinden gerçekleştirilen finansal kiralama işlemleri.
  • Bakanlıkça belirlenecek esaslar dahilinde Türkiye'de yerleşik kişilere açacakları döviz kredileri.

Bir firmanın kredi kullandırım tarihindeki nakit döviz kredisi bakiyesi 15 milyon ABD $ üzerinde ise herhangi bir döviz geliri tevsik zorunluluğuna, vade ve tutar sınırına tabi olmadan döviz kredisi kullanabilecekler. Örneğin, döviz kredi bakiyesi 15.000.000 ABD $ üzerinde olan Türkiye'de yerleşik bir firma ilave olarak 150.000 ABD $ krediyi herhangi bir vade sınırı olmadan kullanabilecektir.

Firmaların döviz kredi bakiyelerinin kullanım tarihinde 15 milyon ABD $'nın altında olması durumunda, kullanılmak istenen kredi tutarı ile mevcut kredi bakiyesi toplamı son 3 malî yılın döviz gelirleri toplamını aşamayacak. Bankalar kullandırdıkları kredilere ilişkin limitleri Risk Merkezi üzerinden kontrol edecek.

Müşterilerimizin 32 sayılı Kararın 17/A-3 maddesinde sayılan istisnalar kapsamında temin edecekleri döviz kredileri için son üç mali yıla ilişkin döviz gelirleri toplamına uygunluğunu ya da 15.000.000.- ABD Doları üzeri risk bakiyesine uygunluğunu Bankaların kontrol etme yükümlülükleri bulunmuyor. Örneğin, bir firma kredi teminatı olarak Bankamızdaki döviz hesabını ve/veya Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatına (OECD) üye ülkelerin merkezi yönetimleri ile merkez bankalarınca ya da bunların kefaletiyle ihraç edilen yabancı para menkul kıymeti verdiyse, bu tutarları geçmemek kaydıyla döviz kredisi kullanabilecek.

32 Sayılı Kararın 17. Maddesinde yapılan yeni düzenlemede, döviz geliri olmayan firmalara, ihracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlere ilişkin bağlantılarını ve muhtemel döviz gelirlerini tevsik etmeleri kaydıyla, tevsik ettikleri muhtemel döviz gelirleri toplamını aşmayacak şekilde döviz kredisi kullanma imkânı verildi.
Muhtemel döviz gelirlerinin tevsikinde sözleşme, gümrük beyannamesi veya proforma fatura esas alınacak. Firmanın VRHİB veya DİİB sahibi olması durumunda, bu belgelerde belirtilen tutar muhtemel döviz geliri olarak kabul edilecek.

Gerçek Kişiler ve İşletmeleri Döviz Kredisi Kullanamayacak

02 Mayıs tarihinden önce geçerli olan düzenlemede ortalama vadesi bir yıldan uzun olan, 5 milyon ABD Doları ve üzerinde döviz kredilerini gerçek kişiler de kullanabilmekteydi. Ayrıca Bankaların, Türkiye'de yerleşik kişilere ticari veya mesleki amaçla dövize endeksli kredi kullandırmaları mümkündü.

Yeni düzenlemenin 17-6 ve 17/A-6 maddelerinde, Türkiye'de yerleşik gerçek kişilerce yurt içinden ve yurt dışından döviz kredisi kullanılamayacağı belirtilerek önceki düzenlemede olan istisnai kredi kullandırımları kaldırılmıştır. Yeni düzenlemede gerçek kişilerin ticari ve mesleki amaçla döviz kredisi temin etmelerine ilişkin herhangi bir istisna yer almadığından 02 Mayıs 2018 tarihinden itibaren gerçek kişilerin ticari işletmelerine döviz kredisi verilemeyecektir.

Dövize Endeksli Krediler Hayatımızdan Çıkıyor

Yeni düzenleme ile herhangi bir istisna uygulanmaksızın gerçek ve tüzel tüm yerleşiklerin yurt içinden ve yurt dışından DEK kredi kullanmaları yasaklandı. Böylece hibrid bir ürün olan dövize endeksli krediler hayatımızdan çıkacak ve yeni dönemde dövize endeksli nakit kredi şeklinde bir ürün olmayacak.

Kararın yürürlüğe gireceği 2 Mayıs 2018 tarihinde açık bulunan DEK krediler, hiçbir şekilde DEK kredi olarak veya yeni karar ile gelen döviz kredisi kullandırımı koşullarına uygun olanlar hariç döviz kredisi olarak yenilenemeyecek.

5 Milyon ABD $ Üzeri ve Ortalama Vadesi 1 Yıldan Uzun Kredilerin Durumu

İhracat ve döviz kazandırıcı hizmet faaliyeti olmayan Türkiye'de yerleşik kişilerin yurt içinden döviz kredisi almak için başvurabilecekleri yollardan biri de ortalama vadesi bir yıldan uzun olan, 5 milyon ABD $ ve üzeri döviz kredisi kullanmalarıydı. Yeni Karar ile bu uygulama yürürlükten kaldırılıyor.

Yeni düzenlemede yurt içi yerleşiklerin döviz kredisi kullanım tarihlerinde mevcut nakit döviz kredisi bakiyelerinin (yurt içi ve yurt dışı kaynaklı toplam) 15 milyon ABD Doları ve üzerinde olmasına bağlı bir istisna getirildi. Mevcut döviz kredisi bakiyesi 15 milyon ABD Dolarının üzerinde olan borçluların döviz kredisi talepleri tutar ve vade sınırı olmaksızın, döviz geliri tevsiki de istenmeksizin karşılanabilecek.

Kararın yürürlüğe gireceği 2 Mayıs 2018 tarihinde açık bulunan bu grup krediler yeni karar ile gelen döviz kredisi kullandırımı koşullarına uygun değil ise döviz kredisi olarak yenilenemeyecek.

Kredi Bakiyesinin 15 Milyon ABD $ Altı veya Üstü Olması Durumu

02 Mayıs 2018 tarihinden itibaren firmaların yurt içinden ve yurt dışından temin ettikleri döviz kredisi bakiyelerinin 15.000.000 ABD $ ve üzerinde olup olmadığı büyük önem kazanıyor.

32 sayılı Kararın geçici 5inci maddesine göre, 2 Mayıs 2018 itibarıyla yurt içinden ve yurt dışından temin ettikleri döviz kredisi bakiyesi 15.000.000 ABD Dolarının altında olan şirketlerin durumu yeni düzenlemedeki şartları taşımıyorsa, bu krediler hiçbir şekilde döviz kredisi olarak yenilenmeyecek. Bu kredilerin vadelerinde kapatılması veya TL'ye çevrilmesi gerekecek.

Kredi bakiyesi 15.000.000 ABD Dolarının altında olan firmalar, kullanmak istedikleri kredi tutarı ile mevcut kredi bakiyeleri toplamı son üç malî yılın döviz gelirleri toplamını aşmamak kaydıyla döviz kredisi kullanabilecekler.

Firmaların döviz kredisi kullanım talepleri sırasında son üç mali yıla ilişkin döviz gelirlerini aşıp aşmadığı Risk Merkezinin sisteminden anlık olarak paylaşılacak. Bu uygunluğun kontrolü:
a) Yurt dışı kredilerde, kredi kullandırımına aracılık eden bankalar,
b) Yurt içi kredilerde ise krediyi temin eden bankalar ile Türkiye'de yerleşik finansal kiralama şirketleri, faktoring şirketleri ve finansman şirketleri
tarafından yapılacak.

Bankaların, finansal kiralama şirketlerinin, faktoring şirketlerinin ve finansman şirketlerinin yurt içi ve yurt dışındaki şubeleri (yurt dışı kredilerde bankaların off-shore şubeleri dâhil, serbest bölge şubeleri hariç, yurt içi kredilerde serbest bölge şubeleri dahil) tarafından kullandırılan kredi bakiyesinin son üç malî yılın döviz gelirleri toplamını aştığının sonradan tespit edilmesi durumunda ise kullanılan kredilerin aşıma neden olan kısmı geri çağırılacak veya Türk Lirası (TL) krediye dönüştürülecek.

Bankaların Serbest Bölge Şubelerince Verilen Krediler

3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun 6 ncı maddesi uyarınca serbest bölgeler kambiyo mevzuatının uygulanması bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında kabul edildiklerinden, serbest bölgede yerleşik Sermaye Hareketleri Genelgesi kapsamında yurt dışında yerleşik kişi olarak kabul edilmektedir.

Serbest bölgelerdeki banka şubeleri serbest bölge kullanıcılarının, serbest bölge faaliyetleriyle ilgili işlemleri için döviz geliri koşulu aranmaksızın döviz kredisi kullandırabilecektir. Serbest bölgelerdeki banka ve finansal kuruluş şubeleri, serbest bölge kullanıcılarına verecekleri kredilerin serbest bölge faaliyetleri ile ilgili olduğunun tespiti amacıyla, kullanıcıdan “Şubeniz ile imzalanan genel kredi sözleşmesi hükümleri dairesinde, tarafınızca tesis edilen kredilerin kuruluşumuzun serbest bölge faaliyetleri ile ilgili olduğunu, bu beyanın aksinin tespiti halinde, doğacak her türlü mali, hukuki ve cezai sorumluluğun şirketimize ait olduğunu beyan, kabul ve taahhüt ederiz.” şeklinde yazılı bir taahhütname alacaktır.

Türkiye'deki bankaların ve finansal kuruluşların serbest bölgelerdeki faaliyet gösteren şubelerinin Türkiye'de yerleşik kişilere kullandırdıkları krediler, yurt içinden sağlanan kredi olarak kabul edilecektir.

İhracat ve Döviz Kazandırıcı Hizmetler için Döviz Kredisi

İhracat, transit ticaret, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlerin finansmanı için ilgili mevzuatta belirtilen koşullarda yurt içinden kredi kullanmak mümkün olup Karar ile getirilen limitlere tabi olacaktır.

Mal veya hizmet ihracına ilişkin döviz kredisi kullanımları sırasında firmaların vergi, resim ve harç istisnasından yararlanmak amacıyla ilgili olduğu mevzuat hükümleri çerçevesinde VRHİB veya DİİB kullanmaları veya ihracat taahhüdünde bulunmaları mümkündür. Bu kredilere önceden olduğu gibi istisna uygulanacak ve ilgili taahhüt hesapları takip edilecektir.

Hazine Müsteşarlığı’na Bildirimler

Kredi bakiyesinin son üç mali yılın döviz gelirleri toplamını aştığının sonradan tespit edilmesi durumunda yurt içinde bankalardan ve finansal kuruluşlardan kullanılan kredilerin aşıma neden olan kısmı, tespitin yapılmasını müteakip on işgünü içerisinde geri çağırılacak veya Türk lirası krediye dönüştürülecektir. Bu kredilerle ilgili olarak Hazine Müsteşarlığına bildirimde bulunulacak ve kredinin geri çağırılan veya Türk lirasına dönüştürülen kısmı Risk Merkezine bildirilecektir.

Yurt dışından gelen transfere ilişkin firmanın yanıltıcı yazılı beyanda bulunduğunun ve bu yolla mevzuata aykırı bir biçimde yurt dışından kredi kullandığının anlaşılması halinde mevzuata aykırı kullanım ile ilgili olarak Hazine Müsteşarlığına bildirimde bulunulacaktır.

15 Milyon ABD Doları ve Üstündeki Kredilerin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na Bildirimi
 
T.C. Merkez Bankası’nın 17.02.2018 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan “Döviz Pozisyonunu Etkileyen İşlemlerin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Tarafından İzlenmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” uyarınca, yurt içinden ve yurt dışından sağlanan yabancı para nakdi krediler ile dövize endeksli kredilerinin toplamı ilgili hesap döneminin son iş günü itibarıyla 15 milyon ABD doları ve üstünde olan firmalar, veri formu ile talep edilen bilgileri, açıklama formuna uygun olarak bildirmekle yükümlüdür.

Firmalar tarafından verilerin bildirimleri, finansal raporlama çerçevesine uygun olarak ve veri formu kullanılarak ilgili yılın 31 Mart, 30 Haziran ve 30 Eylül tarihlerinde sona eren ara hesap dönemleri için takip eden birinci ayın sonuna kadar ve 31 Aralık tarihinde sona eren yıllık hesap dönemi için takip eden üçüncü ayın sonuna kadar tamamlanacaktır. Ayrıca firmalar, TCMB tarafından belirlenen veri formunun sisteme girişini belirlenen dönemlerde sistemin genel ağ adresi olan www.tcmbveri.gov.tr üzerinden gerçekleştirilecektir.

Söz konusu Yönetmelikte, veri bildiriminin yapılmaması, doğru veya eksiksiz gerçekleştirilmemesi veya olumsuz görüş verilmesini gerektiren durumların düzeltilmemesi hallerinde 1211 sayılı T.C. Merkez Bankası Kanununun 68 inci maddesi gereğince cezai işlem başlatılabileceği öngörülmektedir.

Sonuç olarak, yapılan mevzuat değişiklikleri ile döviz kurlarındaki dalgalanmalara karşı kırılganlıkların önlenmesi ve kur riskine yönelik sağlıklı bir mekanizma kurulması için döviz kredilerinin;

  • Döviz geliri olan,
  • Kur risklerini yönetme kabiliyetine, büyüklüğüne ve organizasyon yapısına sahip

firmalar tarafından kullanılmasının hedeflendiği, döviz geliri olmayan nispeten daha küçük firmaların döviz veya dövize endeksli borçlanmaya yönelmelerinin istenmediği, 15 milyon ABD Doları ve üzerindeki kredilerin de “Döviz Pozisyonunu Etkileyen İşlemler” kapsamında T.C. Merkez Bankası tarafından izlenerek gerekli önlemlerin alınacağı anlaşılmaktadır.

Bu vesile ile değerli www.kobigurusu.com  okuyucularına saygılarımı sunarım.

Tahir KARA

Not: Bu çalışmada yer alan görüşler, yazarın kendi görüşleri olup Bankamızın resmi görüşlerini yansıtmamaktadır Bu yazı yalnızca bilgilendirme amaçlı olup herhangi bir hukuki görüş, yönlendirme ve tavsiye içermemektedir.

Kategoriler

Kobi Gurusu Öner