GİRİŞİMCİLER İŞ KURMADAN ÖNCE NEDEN YAZILI BİR PLAN (İŞ PLANI) HAZIRLAMALIDIR? İŞ PLANININ TEMEL BİLEŞENLERİ NELERDİR?
18 Nisan 2018
/
Haliloğlu, N. ve Müftüoğlu, T. 2013, Nasıl Girişimci Olunur? 3.Baskı, Turhan Kitabevi, Ankara

İş planı hazırlama, girişimcinin kurmayı planladığı işin bir modelini veya resmini ortaya çıkarma sürecidir. İş planı ise bu sürecin sonuçlarını veya çıktılarını yansıtan yazılı dokümandır. Girişimcinin başarılı bir işletme kurma yolculuğunda ona yol gösteren en önemli rehberdir. İşletmenin yönünü tarif eder. Hedeflerini, nereye ve nasıl ulaşmak istediğini gösterir.
Girişimcinin işini kurmadan önceki ve kurduktan sonraki süreçlerde yapması gereken çalışmalar çeşitli yazarlar tarafından strateji oluşturma, stratejik plan hazırlama, iş modeli oluşturma, iş planı hazırlama gibi başlıklar altında açıklanmaktadır. Bu tanımlar arasındaki sınırları netleştirmek ayrıntılı bir kavramsal irdeleme gerektirdiğinden ve araştırmacılar arasında bu konuda tam bir mutabakat sağlanmamış olması nedeniyle ‘İş Planı’ ifadesinin kullanımı tercih edilmiştir.

Bu çerçevede girişimcinin üzerinde çalışması gereken iş planı, varsayım, öngörü, hesap, plan, strateji ve açıklamaları kapsamaktadır. (İş Planının Bileşenleri)

1. Müşteriler, Pazar ve rakipler
2. Müşteriye sunulan değer, temel başarı faktörü
3. Müşteriye değer sunumunu sağlayacak erişim, iletişim ve satış kanalları/müşteri ilişkileri
4. Maliyetler, ürün/hizmet fiyatı, gelir kazanma modeli, finansal projeksiyonlar
5. Gerekli kaynaklar
6. Temel yetkinlikler, örgütlenme ve operasyonlar
7. İşbirliği ağları, ortaklar, tedarikçiler

İnovasyon ve farklılaşma ise yukarıdaki konuların tamamıyla kesişen konumdadır. Bir başka deyişle, bu alanların her birinde farklılaşmak mümkündür.
İş planı içinde yer alması gereken diğer bölümler arasında misyon ve vizyon tanımı, girişimcinin ve ortakların tanıtımı, yönetici özeti gibi bölümler sayılabilir.

İş planı, iki temel amaca hizmet etmek için hazırlanır:

1. İşletmenin geleceğini şekillendirmeye yarayan stratejileri ortaya koyar. Girişimci iş planını performansını izleme, değerlendirme ve yeni stratejiler belirleme aracı olarak kullanabilir.
Yazılı bir plan hazırlanması girişimciyi, işletmesinin başarılı olabilmesi için yapması gerekenleri ayrıntılı biçimde düşünmeye zorlar. Böylece, girişimcinin iş fikrini gerçekçi ve nesnel bir gözle değerlendirmesini sağlar ve iş fikrinin olumlu ve olumsuz taraflarını görmesine yardım eder.

 Birden fazla girişimcinin bir araya gelerek işletme kurması durumunda planlama süreci, ortak amaç ve beklentilerin oluşturulmasını sağlar. Planlama sürecinde iş fikri adeta bir sınamaya tabi tutulur. Bu sınama sonucunda başarılı olmayacağı anlaşılan bir fikrin henüz iş kurulmadan önce terk edilmesi, işin kurulması için harcanacak kaynakların yok olmasını önleyecektir.

2. İş fikrinin, girişimcinin destek alabileceği taraflara sunulmasını sağlar.
İş planının ikinci fonksiyonu, yatırımcılarda dâhil olmak üzere, iş fikrini çeşitli taraflara sunmakla ilgilidir. Dikkatle hazırlanmış bir plan, okuyucu üzerinde olumlu bir etki bırakır. İş planını okuyan ve değerlendiren kişiler bu konuda deneyimli kişilerse, planın hazırlanma sürecinde ne kadar emek ve zaman harcandığını ve planın ciddiyetini, gerçekçi olup olmadığını kolaylıkla anlayabilirler. Değerlendiriciler, iş planını aşağıda belirtilen çerçevede değerlendirirler:

a. Girişimcinin motivasyon düzeyi ve nitelikleri uygun mu?
b. Girişimcinin iş fikrini oluşturan ürün veya hizmetin sunulabileceği bir pazar var mı? Müşterilerin talep ve ihtiyaçları gerçekçi bir biçimde belirlenmiş mi?
c. İşletmenin rakipler karşısındaki durumu nasıl? Güçlü ve zayıf yönleri neler? İşletme bu rakipler arasında kendine bir yer edinebilecek mi? Rakipler karşısında üstünlük sağlayabilecek fırsatlar var mı? İşletmenin insan kaynakları ve diğer kaynakları sağlam ve sağlıklı mı? Bu kaynaklar, işletmeye bir rekabet avantajı sağlayabilecek durumda mı?
d. İş fikri hayata geçirildiği zaman kazanılacak gelir düzeyi, yatırımın miktarı ile orantılı mı?
e. İş planı bir bütün olarak tutarlı ve gerçekçi mi?

İş planında önemli olan her bileşen üzerinde düşünmek, verileri gözden geçirmek varsayımları sahada test etmek, bu deneylerden ders çıkarmak ve bu çerçevede strateji ve modelleri değiştirme kabiliyetine sahip olmaktır. Diğer bir deyişle iş planı sadece verilere dayalı çok ince hesaplar içeren ve tamamen sadık kalınması gereken statik bir doküman değil, iş kurmadan önce ve kurduktan sonra yenilenmeye açık dinamik bir yönetim aracı olarak düşünülmelidir. Bu açıdan müşteri önemli bir ‘öğrenme’ kaynağı olarak değerlendirilmelidir.

İş planı hazırlama sürecinde emek ve zamanın büyük bölümü araştırma ve değerlendirmeleri yapmak ve işi tüm ayrıntıları ile düşünmek, zamanın son ve kısa dilimi ise araştırma sonuçlarını yazılı hale getirmek için harcanır. Ancak bu son dilimi tamamlamazsanız, işi yarım bırakmış olursunuz.
İş planı girişimci için adeta bir sigortadır. Çünkü iş planı sayesinde muhtemel başarısızlıkları ve ortaya çıkabilecek sorunları öngörmek, bunlara hazırlıklı olmak, alternatifler üzerinde düşünmek mümkün olabilir.