PATRON ZEKASI MI KOBİ ZEKASI MI
27 Eylül 2018
/
Adnan ŞAHSÜVAR

Bir KOBİ’de zekanın tek kaynağı patronsa, küçük bir işletmeden bahsediyoruzdur!
Söz konusu işletme fiziken ve mali olarak büyümüş olabilir, ancak soru şu ki, bu “büyük işletme” acaba gelişmiş bir işletme midir?
Eğer bir işletme büyürken; işletme içi gerginlik ve stres, kişilere bağımlılık, finansal borçluluk ve finansman giderleri, büyümeye paralel hatalar, müşteri memnuniyetsizliği, fiziki yatırımlar oransal olarak artıyor fakat marka, know-how, yönetim sistemi gibi “soyut demirbaşlar” artmıyorsa, patron daha mutsuzsa, büyümüş ancak gelişememiş bir işletmeden bahsediyoruz demektir.
KOBİ’lerde büyümeyi gelişmeye dönüştüren temel faktör işletme zekasıdır. İşletme zekasının çeşitli kaynakları vardır ve bu kaynaklar arasında en önemlisi patron zekasıdır. Öncelikle, bir KOBİ’de patron zekâsının önemini yerine oturtalım. Bu nedenle KOBİ’lerde kurumsallaşma, patron zekasını yeterince önemsemediği için, çok dikkatli kullanılması gereken bir kavramdır.
Bir işletme kurulduğu zaman patron zekası, işletmenin toplam zekasının büyük bölümünü oluşturur. Zaman içerisinde işletme büyürken patron zekasında da gelişme olmakla birlikte; işletmenin büyüme hızı çok daha fazladır. Bu arada büyüyen işletmelerde zeka ihtiyacı büyümeye paralel olarak artar, hatta büyüme hızından daha da yüksek oranda artar. Bu durumda, büyürken gelişen bir işletmede, işletme zekası artarken patron zekasının önemi göreceli olarak azalır.
Peki nedir bu işletme zekası? Elle tutulur mu? Gözle görülür mü? İşletmecilik bir yandan çok zor bir meslek iken, küçük ve akıllı ancak uzun öngörülü dokunuşlarla kolay edilebilir mi? İşte size elle dokunulur, gözle görülür işletme zekâsı örnekleri: Bir KOBİ kendisine yıllık satış hedefi koyduysa bu bir vasat zekâ örneğidir. Aynı işletme bu satış hedefini aylara, müşteri gruplarına (hatta müşteri bazına) ve ürün/hizmet gruplarına böldüyse zeki bir işletme olmuştur. Eğer bu işletme ürün ve müşteri gruplarını karlılıklarına göre analiz etmiş ve ortalama karlılığı yukarıya çekecek bir satış hedefi oluşturmuş ve bunu da etkin pazarlama planları ile desteklemiş ise “dahi” bir KOBİ’den bahsediyor olabiliriz. Yukarıdaki örneği, imalatı planlayan bir basit çizelgeye, imalatı izleyen formlara, imalat maliyetlerini takip eden bir excel tablosuna, imalatın verimlilik analizi kayıtlarına da çevirebiliriz. Bunun yanı sıra satış hedeflerini tahmini gelir-gider tablolarına, oradan da tahsilat riski öngörüleri yaparak tahmini nakit-akım planlarına dönüştürmüşsek, hatta biraz daha ileri gidip orta dönemli nakit akımına bakıp yatırım planları hazırladıysak (anlık kararlarla yatırım yapmak yerine) bayağı zeki bir KOBİ’den bahsetmiş oluruz. Bu örneklerin her birisi KOBİ’lerde elle tutulur ve gözle görülür zeka örnekleridir. Örneklerde olduğu gibi zekâ hücreleri eklendiğinde bir KOBİ’deki patron zekâsının çarpan etkisi de artacaktır. Ülkemizde girişimcilerimizin zekası bizim için gurur verici düzeydedir. Ancak işletmesinin büyümesine paralel olarak patron zekâsı işletme zekâsına dönüşmediğinden, büyüyen işletmelerde riskler artmakta ve en iyimser ifadeyle büyüme hızları yavaş kalmakta, kötümser bir perspektiften bakarsak da hızlı büyümenin etkisi KOBİ’de çok hızlı bir yıkıma sebep olabilmektedir.

İşletme zekâsı kavramını bir benzetme ile bağlayalım: Bir insanın, dahi olsa bile beyninin ve beynini kullanabilme yeteneğinin fiziki bir sınırı vardır. İnsanın beyin yapısını büyütmeden gövdesini büyütürseniz organları kullanmak veya karar vermek süreçlerinde sorun yaşamaya başlar. Eğer gövde daha da büyür ve örneğin bir fil iriliğine gelirse, sahip olduğu beyin insanın gövdesini kontrol etmesine yeterli olamayacaktır böylece, çevresel faktörlerin de etkisiyle (yırtıcı düşmanlar, içinde yaşadığı doğal koşullar, mevsimin kurak geçmesi, vb.) yaşamı sona erecektir. Bu örnekte yapacak bir şey yok! Ancak, KOBİ’lerin şansı büyüme sırasında patron zekasının fiziki sınırları ile kısıtlı olmamalarıdır. Patron zekası merkezde kalarak, küçük eklemeler ile işletme zekası zaman içerisinde geliştirilebilir. Bu ise uzun dönemli ancak sağlam ve sağlıklı bir büyümeyi gündeme getirecektir. İşletme zekasını büyüterek gelişen KOBİ’lerde katma değer de artacağı için işletmenin büyüme hızı daha da artacaktır. Bu ise bir başka yazının konusu olacaktır...